Binnenland

Vogels reageren duidelijk op een zonsverduistering. Dat blijkt uit de eerste resultaten van onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), waarbij met slimme meetkastjes het vogelgeluid tijdens de gedeeltelijke eclips van afgelopen woensdag werd vastgelegd. Vooral mezen en duiven werden tijdens de verduistering veel minder gehoord. Voor het onderzoek werden op 42 locaties in Groningen en Friesland slimme meetkastjes geplaatst die automatisch vogelgeluiden registreren. De onderzoekers vergeleken de metingen tijdens de eclips met die van de dagen ervoor en erna. Tijdens de verduistering waren er 12 procent minder vogelregistraties en werden 10 procent minder unieke vogelsoorten waargenomen. Bij mezen nam het aantal registraties met 45 procent af. Bij duiven en tortels was de afname met 51 procent nog groter. Opvallend vindt onderzoeker Theo Jurriens dat het effect ook bij een gedeeltelijke zonsverduistering meetbaar was. Eerder onderzoek richtte zich vooral op totale verduisteringen. De resultaten laten volgens hem zien hoe gevoelig vogels zijn voor veranderingen in licht. “Heel Nederland staat al vol met kunstverlichting, als we niet oppassen wordt dat steeds meer. Vogels hebben recht op hun eigen bioritme.” Vroege bosuil Volgens de onderzoekers interpreteren dagvogels het afnemende zonlicht als het invallen van de schemering. Ze stoppen daardoor met foerageren (het zoeken naar voedsel) en zingen en zoeken beschutte plekken op. De resultaten komen overeen met eerdere waarnemingen en literatuur over het gedrag van vogels tijdens zonsverduisteringen en zijn volgens Jurriens samen te vatten in drie woorden: “De natuur verstilt.” Niet alle vogels reageerden hetzelfde. Kraaiachtigen vlogen tijdens de verduistering massaal naar hun slaapplaatsen. Op een van de 42 meetstations werd bovendien een bosuil geregistreerd, terwijl die daar normaal gesproken pas na 21.00 uur actief wordt. De onderzoekers benadrukken dat nog moet worden uitgesloten dat die waarneming toeval was. Jurriens noemt de vroege activiteit van de bosuil “op z’n minst bijzonder”. In de drie maanden voorafgaand aan de eclips werd de uil slechts één of twee keer voor 21.00 uur geregistreerd. Tijdens de eclips gebeurde dat vier keer. Nieuwsuur was vorige week aanwezig bij het onderzoek: Het onderzoek werd bedacht door sterrenkundige Theo Jurriens, die tijdens lezingen over zonsverduisteringen verhalen hoorde over kippen die bij eerdere eclipsen op stok gingen. Ook uit eerdere onderzoeken en visuele waarnemingen zijn aanwijzingen dat vogels een verduistering kunnen ervaren alsof de nacht valt. ‘Vervroegd naar wintertijd’ Bij de bijna totale eclips van 12 augustus werd het volgens de onderzoekers op het moment van de maximale verduistering ongeveer net zo donker als kort na zonsondergang. Vanuit het perspectief van de natuur gaat die daardoor “vervroegd naar wintertijd”. De resultaten zijn nog voorlopig. Het gaat om een eerste analyse en de onderzoekers willen de gegevens verder bestuderen. Wel lijkt de tussenstand erop te wijzen dat zelfs een niet-totale zonsverduistering meetbare effecten heeft op vogels en laat die zien hoe gevoelig de natuur is voor veranderingen in licht.

Na de zomervakantie gaan de scholen in het noorden van het land als eerste van start. Vanaf dit jaar kunnen ze aan de slag met de nieuwe kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde. Die bepalen wat leerlingen moeten leren en moeten het dalende taal- en rekenniveau verbeteren. De nieuwe kerndoelen, die deze maand voor het eerst zijn vastgelegd in de wet, bepalen welke kennis, vaardigheden en ervaringen leerlingen in het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs moeten opdoen. De vorige kerndoelen stammen uit 2006. Behalve dat die waren verouderd, waren ze vaag en vrijblijvend. De nieuwe kerndoelen, die de basis vormen van al het les- en examenmateriaal, moeten daar iets aan doen. Houvast voor leerkrachten Hoewel er minder kerndoelen zijn voor bijvoorbeeld Nederlands, is veel concreter beschreven wat leerlingen moeten kunnen. Dat zou leerkrachten meer houvast moeten geven. Zo is er een duidelijke rol voor literatuur en wordt beschreven hoe taalontwikkeling ook bij andere vakken moet worden gestimuleerd. Wat zijn kerndoelen in het onderwijs? Kerndoelen zijn de basis van alle lessen die in Nederland worden gegeven. Ze staan in de wet en beschrijven waar leerlingen mee in aanraking moeten komen, welke inspanning van hen wordt verwacht of wat ze uiteindelijk moeten beheersen. De kerndoelen verschillen per soort onderwijs (basisschool, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs) en per vak (Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap, digitale geletterdheid, mens en natuur, mens en maatschappij, moderne vreemde talen, kunst en cultuur, bewegen en sport). Voor Nederlands zijn de kerndoelen bijvoorbeeld onderverdeeld in drie domeinen: communicatie, taal en literatuur. Die kunnen in de praktijk niet los van elkaar worden gezien. Zo is bij het opdoen van kennis over literatuur ook communicatie van belang. Dit jaar zijn de vernieuwde, concretere kerndoelen voor Nederlands en rekenen en wiskunde in de wet opgenomen, volgend jaar zomer komen de kerndoelen voor de andere vakken in de wet. Tot 2031 hebben scholen de tijd om alle nieuwe kerndoelen te verwerken in hun onderwijs. Op basisschool de Plechelmus in Hengelo gaan ze dit jaar aan de slag met de nieuwe kerndoelen. De school gebruikt niet alleen een nieuwe lesmethode voor taal, ook zijn nieuwe boeken voor de bibliotheek aangeschaft en nieuwe leesplekken gecreëerd. Eén thema bij meerdere vakken Kenmerkend voor het nieuwe taalonderwijs is dat wordt gewerkt met thema’s die bij verschillende vakken aan bod komen. Als voorbeeld noemt directeur Michelle Homburg het thema wereldkeuken. Door landen aan verschillende specerijen te koppelen werken kinderen aan hun wereldoriëntatie. Daarnaast schrijven ze een recept, lezen ze teksten over het thema en wordt er gekookt in de schoolkeuken. Voor de zomer hebben ze al geoefend met de methode. “De kinderen zeiden: is dit nou taal? Daar word ik helemaal blij van. Het voelde niet als een klassieke taalles, maar ze waren iets aan het leren wat ze leuk vonden.” Volgens Homburg helpen de kerndoelen om richting en focus in het onderwijs aan te brengen. “Het hielp ook om te beslissen om dingen niet te doen. We zijn aan het opruimen en weggooien, soms letterlijk. Dat is ook belangrijk.” Lange termijn Sinds 2015 wordt gesproken over het vernieuwen van het curriculum. Eerdere pogingen mislukten, onder meer door politieke onenigheid. Niet alleen de kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde zijn vernieuwd, dat geldt ook voor de andere kerndoelen. Ook zijn er twee bij gekomen: digitale geletterdheid en burgerschap. Nu de kerndoelen officieel zijn vastgelegd in de wet verwacht het ministerie dat scholen er daadwerkelijk mee aan de slag gaan. Dat is volgens staatssecretaris Tielen belangrijk. “De taal- en rekenvaardigheden dalen al te lang. En alles begint bij taal: kennis opdoen, elkaar en de leraar begrijpen en jezelf uitdrukken. Daarom wordt taal meer verweven in alle vakken.” Professionele ruimte Volgens onderwijswetenschapper Ilja Cornelisz van de Vrije Universiteit zijn ambitieuze kerndoelen inderdaad belangrijk, omdat de basisvaardigheden onder druk staan. Maar er is meer nodig om het onderwijs te verbeteren. “De echte opgave is leraren de professionele ruimte en de betrouwbare kennis en ondersteuning te geven om die doelen in hun eigen klas effectief te realiseren.” Hiervoor is goede samenwerking tussen onderwijs, wetenschap en beleid volgens Cornelisz cruciaal. Bovendien is het belangrijk dat leraren en scholen autonomie behouden om te bepalen hoe zij die doelen bereiken. “Dat is juist een waardevol kenmerk van het Nederlandse onderwijsstelsel.” Zorgen over basisvaardigheden Er zijn al jaren grote zorgen over de basisvaardigheden van Nederlandse leerlingen, met name op taalgebied. Rond 2012 werd Nederland internationaal nog gezien als een van de voorlopers op het gebied van lezen, maar de afgelopen jaren daalde het niveau fors. Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs schreef onlangs aan de Tweede Kamer dat in geen enkel ander Europees land de daling van de leerprestaties zo groot is. Ook de inspectie constateerde jaar op jaar dat veel kinderen niet op het gewenste niveau kunnen lezen, schrijven of rekenen. Op verschillende manieren is geprobeerd het niveau op te krikken. Zo ging in 2022 het masterplan basisvaardigheden van start en via het Nationaal Programma Onderwijs was veel geld beschikbaar om coronavertragingen te verhelpen en de basisvaardigheden te verbeteren. Volgens de staatssecretaris hebben die investeringen nog niet het gewenste effect. Ze werkt aan een nieuwe koers waar taal op één komt te staan. De nieuwe kerndoelen vormen daar volgens Tielen een goed fundament voor.

In Zaandam heeft een explosie een appartement verwoest en brand veroorzaakt. Volgens de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland werd de hele achtergevel van het appartement door de ontploffing weggeblazen. Bewoners van omliggende appartementen moesten uit voorzorg hun woning verlaten. De Veiligheidsregio meldde even voor 02.00 uur vannacht dat de brandweer was uitgerukt voor een brand aan het Hof van Zaenden in Zaandam. Op het moment van de explosie was niemand in het appartement aanwezig. De brand was snel geblust. Achter het appartementencomplex kwam glas en puin terecht op de Heijermansstraat. Die straat werd aan één kant afgezet om de glasscherven op te ruimen. Voor de bewoners die niet terug naar hun woning kunnen, is opvang geregeld. Over de oorzaak van de explosie is nog niets bekendgemaakt. De politie onderzoekt het incident.

Het RIVM heeft het Nationaal Hitteplan beëindigd. Daarmee vervalt ook code geel van het KNMI voor aanhoudende hitte. Gisteren stond er voor het laatst een 30 op de temperatuurkaart, in Maastricht. In het noorden van het land bleven we toen al steken rond 21 graden. Vandaag haalden we in het zuiden net geen 26 graden en was het in het noorden opnieuw een graad of 21. En 21 graden gaan we de komende dagen in heel Nederland op de thermometers terugzien. De maxima van vandaag: Na de hitte van de afgelopen weken kan het morgen bijna fris aanvoelen. We beginnen de dag met wolken en plaatselijk nog wat regen, restanten van een regengebied dat komende nacht over Nederland trekt. Overdag ontstaan er vooral in het oosten en noordoosten enkele buien. De zon laat zich af en toe zien, maar lang niet zo uitbundig als de afgelopen tijd. Er zijn vooral veel wolken. Het wordt 19 tot 22 graden, met de hoogste waarden in het zuidwesten. Er staat een zwakke tot matige noordwestenwind. In de nacht van maandag op dinsdag merken we de invloed van een lagedrukgebied, dat nu nog op weg is naar Schotland. In het tweede deel van de nacht begint het te regenen; plaatselijk valt er 5 tot 10 millimeter. Overdag trekt de regen weg, maar veel zon zal er niet zijn. Het voelt ook fris aan, mede door de wind die vooral aan zee nog wat aantrekt. Nat, maar droogte niet voorbij Vanaf woensdag wordt de lucht instabieler. Dat betekent dat het temperatuurverschil tussen de warme lucht vlak boven de grond en de koude lucht hoog in de atmosfeer groot is. Warme lucht stijgt daardoor makkelijk op en daar ontstaan buien uit. Door de warme Noordzee zijn er wel regionale verschillen te verwachten: zeewater dat warmer is dan normaal levert extra vocht en energie, waardoor de buien boven het westen actiever worden. Daar valt waarschijnlijk de meeste neerslag en is de kans op onweer het grootst. Voor de natuur is die regen welkom, maar het effect moet je niet overschatten. Het landelijke neerslagtekort liep begin augustus op tot ongeveer 280 millimeter. Daarmee hoort dit jaar bij de 5 procent droogste jaren. De bodem is inmiddels zo hard, dat water uit een korte, felle bui er nauwelijks in zakt. Het water stroomt gewoon weg of verdampt. Om het tekort echt terug te dringen, is langdurige, gelijkmatige regen nodig. Ook voor het natuurbrandrisico geldt dat een enkele bui de droge vegetatie maar kort vochtig houdt. Oplopen warmtegetal staat stil Met het einde van de hitte komt ook het zogeheten warmtegetal tot stilstand. Dat getal is een maat voor de hoeveelheid warmte die we tussen 1 april en 31 oktober bij elkaar sprokkelen. Elke dag telt mee voor het aantal graden dat de gemiddelde etmaaltemperatuur (het gemiddelde over 24 uur) boven de 18 graden uitkomt: was het op een dag gemiddeld 21,2 graden, dan levert die dag 3,2 punten op. Blijft de etmaaltemperatuur onder de 18 graden, zoals we de komende dagen vaker verwachten, dan komt er niets bij. Dankzij de warme weken die achter ons liggen, staat 2026 nu op 195,5. Dat is de vierde plek in de lijst van alle jaren sinds 1901. Recordjaar 2006 kwam uit op 201,3, dus zoveel scheelt het niet. Het seizoen loopt nog ruim twee maanden door, maar met de wisselvallige week die eraan komt, gaat de teller voorlopig nauwelijks vooruit.

De politie in Enschede heeft gisteravond een ‘skinnybike’ van de weg gehaald die 120 kilometer per uur kon. Dat meldt de politie op Instagram. Een skinnybike is een soort fatbike, maar dan met dunnere banden en een verstelbaar zadel. Agenten stuitten op een groepje jongeren dat bij het zien van de politie met hun fat- en skinnybikes op de vlucht sloeg. Een van de jongeren probeerde via het gras te ontkomen, maar kon al snel staande worden gehouden. De skinnybike van de jongen had een gashendel, waarmee hij de 120 kilometer per uur kon halen, bleek uit een test. De fiets had geen ketting, waardoor er niet getrapt kon worden. Technisch gezien was het dus geen fiets. Zie hier de beelden die de politie deelde: De skinnybike is door de politie in beslag genomen en zal worden vernietigd. De eigenaar krijgt ook nog een forse bekeuring, meldt de politie. Fatbikeverbod Waar de ‘skinnybike’ precies in Enschede werd aangetroffen, is door de politie niet bekendgemaakt. In de binnenstad van Enschede geldt een fatbikeverbod tijdens openingstijden van de winkels. Over de uitwerking van dat verbod zijn bewoners en de gemeente tevreden. Amsterdam volgde met een verbod op fatbikes in het Vondelpark. Fabrikanten kwamen met de ‘skinnybike’ als antwoord op de verwachte nieuwe wetgeving over een helmplicht en de minimumleeftijd van 14 jaar voor fatbikegebruikers. Het kabinet is van plan om die helmplicht in 2027 in te voeren voor jongeren tot 18 jaar op fatbikes en e-bikes.