Buitenland

Het Syrische offensief tegen de Koerden in het noordoosten van het land leidt tot zorgen over IS-gevangenen. Onduidelijk is of alle terreurverdachten nog goed worden bewaakt. Ondertussen probeert de VS tot 7000 gevangenen naar Irak over te brengen. Hun lot daar is ongewis. Advocaat André Seebregts staat drie IS-verdachten bij, onder wie twee Nederlanders. Zij zitten vast in Syrische gevangenissen, maar het lukt Seebregts niet om contact met ze te leggen, zegt hij in Nieuwsuur. Hij vreest dat zijn cliënten de doodstraf te wachten staat. “De grote zorg is dat als ze aankomen in Irak, ze zullen worden gemarteld, een oneerlijk proces krijgen en misschien ter dood worden gebracht. De Iraakse autoriteiten, zeker die veiligheidsdiensten, hebben de reputatie dat ze mensen die worden verdacht van terrorisme, heel slecht behandelen.” Kalifaat In het noordoosten van Syrië werkten de Koerden jarenlang samen met de VS om terreurgroep Islamitische Staat te verslaan. Veel IS’ers, ook veel buitenlanders, werden gevangen gezet in centra en kampen bewaakt door Koerden. De Koerden raakten de Amerikaanse steun kwijt na de val van dictator Bashar al-Assad in december 2024. De Amerikaanse regering ging in zee met de nieuwe Syrische leider, Ahmed al-Sharaa. Hij wil de Koerdische strijders van de SDF integreren in zijn leger. De VS steunt nu zelfs de wens van Sharaa dat de Koerden hun autonomie opgeven. De afgelopen weken verdreef het regeringsleger de SDF uit grote delen van het land. Zelfs in Raqqa, ooit hoofdstad van het kalifaat van IS en uiteindelijk bevrijd door de Koerden, liepen Syrische militairen door de straten. In de Syrische stad Kamishli, waar de meerderheid Koerdisch is, worden duizenden Koerdische vluchtelingen opgevangen. Veel burgers hebben de wapens opgepakt: Onder druk van de gevechten trok de SDF zich deze week verder naar het oosten terug. Bij detentiekampen werden ontsnappingen gemeld. Een mogelijk scenario is dat ontsnapte IS’ers naar Nederland komen, zegt Seebregts. “Op dit moment worden de meeste IS’ers nog bewaakt door de Koerden, maar de Koerden zijn uit verschillende andere gevangenissen ook weggelopen. De regeringstroepen trekken heel snel op, dus het kan zijn dat ze dan op een gegeven moment op vrije voeten komen.” Midden-Oosten-verslaggever Zainab Hammoud: ‘Groot IS-trauma in Irak’ “De berechting van IS-verdachten schiet ernstig tekort in Irak. Het land voert formeel niet de doodstraf uit, maar we weten dat IS-strijders die wel hebben gekregen. De trauma’s van wat IS heeft aangericht in Irak zijn echt enorm. Veel mensen willen daar wraak voor. Tegelijk zal Irak niet snel Europeanen ter dood veroordelen. De premier van Irak zei deze week dat EU-landen hun onderdanen moeten terugnemen. De Koerden bewaken de gevangenissen in Syrië goed, maar het gevaar zit hem in de chaos. IS heeft eerder geprobeerd gevangenen te bevrijden. De cellen die nog actief zijn, zouden dat weer kunnen proberen.” Zo’n vijftien Nederlanders zitten volgens een recent rapport van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in Syrische gevangenissen. Dat rapport kwam uit voor het offensief tegen de Koerden. De vervolging van een Syriëganger start pas als die naar Nederland wordt teruggehaald of zich meldt bij een Nederlandse ambassade of consulaat. De Nederlandse regering heeft nooit actief geprobeerd vastzittende mannelijke jihadisten terug te halen. Al jaren klinkt de roep om dat wel te doen, onder meer van advocaten en terrorismedeskundigen. Seebregts: “Ik ga de Nederlandse overheid vragen om heel goed te monitoren waar mijn cliënten zijn. En als ze worden overgebracht naar Irak, moet de overheid ervoor zorgen dat ze daar een eerlijk proces krijgen, onder andere door het sturen van waarnemers. Nog beter zou het zijn als ze worden teruggehaald naar Nederland om hier te worden berecht op een gecontroleerde manier.” Staakt-het-vuren tussen Syrische regering en SDF verlengd Een vierdaags staakt-het-vuren tussen de Syrische regering en de SDF is met vijftien dagen verlengd. Dat bevestigen beide partijen. Regeringstroepen hebben de afgelopen twee weken grote delen van het noorden en oosten van Syrië onder controle gekregen, ten koste van de door de Koerden geleide Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF). Daarmee is de macht van president Sharaa verder verstevigd. Volgens de SDF kwam de overeenkomst tot stand door internationale bemiddeling.

Goedemorgen! In Amsterdam wordt vandaag de jodenvervolging in tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. En partijleiders van het komende minderheidskabinet van D66, VVD en CDA praten verder om tot een coalitieakkoord te komen. Eerst het weer: in het noorden bewolkt, met kans op gladheid. In de rest van het land eerst nog zonnig, maar in de loop van de dag neemt de bewolking toe. Het blijf wel droog en het wordt -1 tot maximaal 6 graden. Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor. Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat opnieuw iemand was doodgeschoten door agenten. Het waren dit keer agenten van de grenspolitie. Vanwege de onrust zijn sportwedstrijden en evenementen afgelast of uitgesteld en musea en theaters zijn dicht. Degene die gisteren werd doodgeschoten is een man van 37, Alex Pretti. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken schoten de agenten uit zelfverdediging omdat de man hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette. Na de schietpartij raakten demonstranten slaags met de agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. In Minneapolis waren al grootschalige protesten vanwege de dood van een 37-jarige vrouw die twee weken geleden door een agent van de immigratiedienst werd doodgeschoten. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: In 1894 was Jaap Eden de eerste die de negenminutengrens wist te doorbreken. Nu, in 2026, gaat de Noor Sander Eitrem als eerste man door de magische zesminutengrens en zorgde daarmee voor een sensatie: Fijne dag!

In de Amerikaanse stad Minneapolis zijn de spanningen verder opgelopen nadat bij protesten een man was doodgeschoten door agenten. Nieuwszender CNN meldt dat sportwedstrijden, concerten en theatervoorstellingen voorlopig niet doorgaan vanwege de onrust. Zo heeft de basketbalbond NBA de wedstrijd tussen de Minnesota Timberwolves en Golden State Warriors in Minneapolis uitgesteld omwille van “de veiligheid en beveiliging van de gemeenschap.” Ook het stadsmuseum blijft dit weekend gesloten en een feestelijke optocht gaat niet door. Het slachtoffer van gisteren is de 37-jarige Alex Pretti. Hij werd doodgeschoten terwijl hij door agenten van de grenspolitie (US Border Patrol) tegen de grond werd gewerkt. Begin januari werd in Minneapolis ook al de 37-jarige Renée Good doodgeschoten door een agent van immigratiedienst ICE. Dat leidt al wekenlang tot grootschalige protesten tegen ICE, ook in andere Amerikaanse steden. ‘Diepbedroefd en boos’ Alex Pretti was een IC-verpleegkundige die protesteerde tegen het immigratiebeleid van president Trump. Zijn ouders schrijven in een verklaring dat ze diepbedroefd zijn, maar ook heel boos. Ze beschrijven hun zoon als “een goedaardige man die door zijn werk als verpleegkundige een verschil wilde maken in de wereld”. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid schoten de agenten uit zelfverdediging, omdat Pretti hen met een vuurwapen benaderde en zich hevig verzette. President Trump deelde op sociale media foto’s van een pistool dat het wapen van Pretti zou zijn en dat volgens Trump geladen was. De democratische gouverneur van Minnesota, Walz, noemt dat verhaal “onzin” en “leugens”, nadat hij een video van het incident had gezien. Ooggetuige Een getuige zegt tegen CNN dat Pretti werd neergeschoten nadat hij een vrouw wilde helpen die pepperspray in de ogen had gekregen. De getuige zegt dat hij zich niet verzette en niet naar een wapen greep. “Vier of vijf agenten hadden hem op de grond en begonnen gewoon te schieten. Ze hebben hem zo vaak geraakt.” Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten: Na het incident raakten demonstranten slaags met federale agenten die wapenstokken en flitsgranaten gebruikten. Gouverneur Walz zette de Nationale Garde in om de lokale politie te assisteren. Strijd tussen politici Walz heeft Trump opgeroepen om onmiddellijk te stoppen met de inzet van ICE-agenten. De burgemeester van Minneapolis, ook een Democraat, zei op een persconferentie: “Hoeveel inwoners, hoeveel Amerikanen moeten nog ernstig gewond raken voor dit stopt?” Trump beschuldigde op zijn beurt de lokale bestuurders ervan de demonstraties aan te wakkeren. “De burgemeester en de gouverneur zetten aan tot een opstand”, schreef hij op sociale media. De dood van Pretti leidt tot protesten in het hele land, onder meer in New York, Maine, Los Angeles en de hoofdstad Washington.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laat in een verklaring weinig heel van de redenen die de Amerikaanse regering gaf om uit de WHO te stappen. Het vertrek van de Verenigde Staten was vorig jaar al op de eerste dag van het presidentschap van Trump aangekondigd, maar sinds donderdag is het officieel. Volgens Trump betaalden de VS te veel aan de WHO en hij klaagde dat de organisatie niet goed was omgegaan met de uitbraak van de de coronapandemie. De verklaring opent nog met een compliment over de bijdrage die de VS in het verleden heeft geleverd aan de wereldwijde zorg, zoals de uitroeiing van de pokken en de strijd tegen polio, hiv, tuberculose en vele andere ziekten. Vervolgens stelt de WHO dat de huidige Amerikaanse regering van president Trump onwaarheden heeft verkondigd over de organisatie. Zo vindt de regering-Trump dat de WHO “heeft gefaald tijdens de covid-19-pandemie” en “de tijdige en accurate uitwisseling van cruciale informatie heeft belemmerd”. Snel en transparant De WHO spreekt dat tegen. “Gedurende de hele pandemie handelde de WHO snel, deelde alle beschikbare informatie snel en transparant met de wereld en adviseerde lidstaten op basis van het beste beschikbare bewijs.” Toen op 11 januari 2020 het eerste sterfgeval in China werd gemeld “had de WHO de wereld al via verklaringen en sociale media gealarmeerd, wereldwijde experts bijeengeroepen en uitgebreide richtlijnen gepubliceerd”. Ruim twee weken later riep de WHO corona al uit tot een noodsituatie voor de volksgezondheid, de hoogste alarmfase. De hoogste baas noemde in die beginperiode covid-19 de “publieke vijand nummer één”. De WHO spreekt ook tegen dat de organisatie partijdig is, zoals Trump beweerde. “De WHO is altijd onpartijdig geweest en blijft dat ook. Zij bestaat om alle landen te dienen.” Californië sluit aan bij WHO In de verklaring betreurt de WHO nogmaals het vertrek van de Verenigde Staten en spreekt de hoop uit dat het land in de toekomst weer toetreedt. De VS trokken zich tijdens Trumps eerste ambtstermijn ook al terug. Zijn opvolger Biden maakte het land weer lid van de WHO. Gisteren maakte de Amerikaanse staat Californië bekend zich aan te sluiten bij de WHO. Het is de eerste Amerikaanse staat die dat doet. Gouverneur Newsom, een democraat, noemde het vertrek van de VS een roekeloze beslissing. Het vertrek van de Amerikanen heeft grote gevolgen voor de organisatie. Met bijna twintig procent van het budget was het land veruit de grootste geldschieter. In november maakte de WHO bekend dat dit jaar zo’n 2400 banen wordt geschrapt. Dat komt neer op een kwart van het personeel. Wat doet de WHO? De Wereldgezondheidsorganisatie werd in 1948 opgericht en is onderdeel van de Verenigde Naties. De WHO heeft een belangrijke rol bij gezondheidscrises, maar zet zich ook breder in. De organisatie is wereldwijd een belangrijke speler op het gebied van gezondheid door onderzoek, voorlichting en financiering en infectiebestrijding. Ook monitort de WHO epidemieën en pandemieën, zoals corona.

Opnieuw is in de Amerikaanse stad Minneapolis iemand doodgeschoten door federale agenten. Volgens de politie is het een 37-jarige Amerikaanse staatsburger. De ouders hebben de dood van hun zoon Alex Pretti bevestigd. Een agent van de grenspolitie Border Patrol heeft de man doodgeschoten, melden federale functionarissen. Eerder werd gemeld dat agenten van immigratiedienst ICE hem hadden doodgeschoten. Volgens de gemeente was de schietpartij in het zuiden van de stad. Lokale media melden dat Pretti meermalen in zijn borst is geschoten. Beelden die online zijn verspreid, laten zien hoe federale agenten iemand tegen de grond werken. Daarna zijn meerdere schoten te horen. Het moment waarop federale agenten de man tegen de grond werken en doodschieten: Na de schietpartij keerde een boze menigte zich tegen de agenten, die werden uitgemaakt voor lafaards. Ook werd geroepen dat de agenten naar huis moesten. Demonstranten wierpen barricades op: met vuilnisbakken en containers sloten ze wegen af. Federale agenten gebruikten onder meer traangas om de menigte uiteen te drijven, meldt CNN. Politiechef O’Hara heeft opgeroepen tot kalmte. “We begrijpen dat er veel woede en vragen zijn over wat er is gebeurd. Maar we vragen mensen om vreedzaam te blijven.” ‘Klaar mee’ Gouverneur Walz van de staat Minnesota heeft contact opgenomen met het Witte Huis. Volgens Walz is Minnesota “er helemaal klaar mee”. “De president moet een einde maken aan deze operatie. Trek de duizenden gewelddadige, ongetrainde agenten onmiddellijk terug uit Minnesota”, schrijft Walz op X. Burgemeester Frey van Minneapolis vraagt zich af hoeveel mensen er nog moeten “sterven of worden neergeschoten voordat dit stopt”. Hij riep Trump op om ICE uit de stad “weg te jagen”. Wapen Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid zegt tegen persbureau AP dat het slachtoffer een vuurwapen bij zich had. Hij zou zich tegen de federale agenten hebben gekeerd toen ze een illegale immigrant wilden arresteren. Of dat klopt is de vraag. Het federale ministerie probeert geregeld kritiek te bezweren met verhalen waarbij de schuld bij het slachtoffer wordt gelegd. Dat gebeurde bijvoorbeeld na het doodschieten van de demonstrant Renée Good, op 7 januari in Minneapolis. Volgens politiechef O’Hara had de man die vandaag is doodgeschoten een wapenvergunning. Hij was een inwoner van Minneapolis en was niet bekend bij de politie, aldus O’Hara. Trump heeft op zijn socialemediaplatform Truth Social gereageerd op de schietpartij. Volgens hem zetten Walz en Frey aan tot een opstand. Demonstraties Het incident valt samen met demonstraties die Minneapolis worden gehouden tegen het optreden van ICE na de dood van Renée Good. De duizenden demonstranten willen dat de immigratiedienst vertrekt. President Trump heeft duizenden federale agenten naar de staat gestuurd om illegale migranten op te sporen en te arresteren.