Buitenland

Een Japanse militair is gisteren de Chinese ambassade in Tokio binnengedrongen. Hij klom over de muur en wilde de ambassadeur spreken om te zeggen dat China zijn harde lijn ten opzichte van Japan moet aanpassen. Ook dreigde hij zelfmoord te plegen als zijn eis werd afgewezen. De man werd ter plekke aangehouden door de Japanse autoriteiten. Later werd er bij de ambassade nog een mes gevonden dat de militair bij zich had. Het incident gebeurde op het moment dat de spanningen tussen China en Japan zijn opgelopen. China reageerde dan ook zeer verontwaardigd. “We zijn diep geschokt en hebben een krachtig protest ingediend bij Japan.” Ook eist China dat Japan grondig onderzoek doet naar de zaak en preventieve maatregelen neemt. Japan heeft spijt betuigd aan China en heeft gezegd de beveiliging rond de ambassade op te schroeven. Betrekkingen verslechterd De betrekkingen tussen beide Aziatische landen zijn verslechterd sinds de Japanse premier vorig jaar zei dat een Chinees militair optreden tegen Taiwan een “existentiële bedreiging” voor Japan zou zijn. Daarmee suggereerde ze dat Japan militair kan ingrijpen. China reageerde toen fel. In december hadden Chinese straaljagers hun radar gericht en vastgezet op Japanse gevechtsvliegtuigen boven internationale wateren, tot grote woede van Japan. Vorige maand plaatste Japan nog raketten op een eiland vlak bij Taiwan. China zag dat toen al als een vorm van uitlokking en stuurde drones richting het eiland.

Het is een plechtig en historisch moment als Sarah Mullally vandaag plaatsneemt op de Zetel van de Heilige Augustinus in de kathedraal van Canterbury. Tijdens een grootse ceremonie wordt de 63-jarige Britse officieel geïnstalleerd als de aartsbisschop van Canterbury. Daarmee is voor het eerst een vrouw het spirituele hoofd van de Church of England. Het was geen uitgemaakte zaak dat Mullally de hoogste geestelijke zou worden in de Anglicaanse Kerk in Engeland. Zij begon haar carrière als verpleegkundige, een roeping die geïnspireerd was door haar christelijke geloof. Ze zou in de jaren negentig opklimmen tot hoofd verpleegkunde in de Britse gezondheidsdienst NHS. Maar in 2004 verruilde ze het uniform van de verpleegkundige voor het gewaad van een anglicaanse priester. Voor Mullally was de overgang niet zo dramatisch. Ze heeft altijd gezegd dat er veel overeenkomsten zijn tussen het vak van verpleging en het priesterambt. Beide gaan volgens haar over hetzelfde: het zorgen voor mensen. Wat is de Church of England? De Church of England is bij wet de nationale kerk van Engeland, wat betekent dat deze een officiële rol heeft in de samenleving. Het is ook de moederkerk van de wereldwijde anglicaanse gemeenschap. De Britse koning is als Supreme Governor het formele hoofd van de kerk, terwijl de aartsbisschop van Canterbury de feitelijke leider is. De kerk behoort tot het protestantse christendom. Hij is ontstaan bij de Engelse Reformatie in de 16e eeuw, toen de Engelse kerk zich losmaakte van de Rooms-Katholieke Kerk. Mullally, een zelfverklaarde feminist, is altijd een baanbreker geweest in de Anglicaanse Kerk, wier leiding ze geregeld bekritiseerde als taai en “onsamenhangend”. Hoewel het al sinds 1992 mogelijk was voor vrouwen om anglicaanse priester te worden, riep dat lange tijd weerstand op. Ze beschreef in eerdere interviews dat sommige geloofsgenoten haar als een zondaar beschouwden. Maar ze liet zich nooit tegenhouden. Ze maakte vaak de vergelijking met de olifant en de vlo. De kerk was in haar ogen een olifant. “Grote organisaties zijn traag, hebben een dikke huid en zijn sterk en machtig. Vlooien zijn speels, behendig, kwetsbaar en irritant. Ik zie mezelf meer al een vlo.” Voorstander abortus en homohuwelijk Mullally omschrijft zich als “theologisch liberaal”. Ze is een voorzichtige voorstander van het recht op abortus en steunde het initiatief om het homohuwelijk in de kerk te zegenen. Wel verzette ze zich fel tegen de euthanasiewet die het Britse parlement vorig jaar aannam. “Als we deze wet aannemen, geven we het signaal dat we als samenleving geloven dat sommige levens het leven niet waard zijn”, zei ze tijdens een toespraak in het Hogerhuis. Haar stormachtige opkomst in de kerk vond plaats in een periode waarin de Church of England radicale veranderingen doormaakte. Vanaf 2003 was het homo’s en lesbiennes toegestaan om priester, en later ook bisschop te worden, zolang ze maar een celibatair leven leidden. In 2014 mochten vrouwen toetreden tot het bisschopsambt. Mullally werd benoemd als een van de eerste vrouwelijke bisschoppen. Ruim tien jaar later breekt ze het laatste glazen plafond binnen de Church of England. Grote uitdagingen Mullally staat als spiritueel leider van de Anglicaanse Kerk voor grote uitdagingen. Ze moet het vertrouwen zien te herwinnen na een reeks kindermisbruikschandalen waarmee de kerk al geruime tijd worstelt. De afgelopen decennia kwamen meerdere schandalen aan het licht waarbij geestelijken en andere leden van de Church of England zich op grote schaal hadden vergrepen aan minderjarigen. Mullally’s voorganger Justin Welby struikelde over de kwestie. Vorig jaar was hij gedwongen af te treden na een vernietigend onderzoeksrapport dat bijzonder kritisch was over de rol die Welby speelde in de afwikkeling van de misbruikschandalen. Het maakte de weg vrij voor Sarah Mullally. Zij is altijd heel uitgesproken geweest over de misbruikschandalen en heeft voortdurend gepleit voor diepgaande hervormingen en een meer open en transparante kerk. Dat zal ongetwijfeld een rol hebben gespeeld bij de keuze om juist haar naar voren te schuiven als de nieuwe aartsbisschop van Canterbury. Frictie Tot slot is Mullally niet alleen het spirituele hoofd van de Church of England, maar ook de ceremonieel leider van de wereldwijde anglicaanse gemeenschap, die 85 miljoen zielen telt. Waar de Anglicaanse Kerk in Engeland een progressieve koers heeft ingeslagen, zijn de anglicaanse kerken in met name Afrika en Noord-Amerika een stuk conservatiever. De aanstelling van homoseksuele priesters en vrouwelijke geestelijken leidde eerder al tot grote frictie. Even dreigde zelfs een kerkscheuring. Ook de benoeming van Mullally als aartsbisschop van Canterbury roept verzet op bij de conservatieve stromingen. De Global Fellowship of Confessing Anglicans, een conservatieve groep die anglicanen in Azië en Afrika vertegenwoordigt, sprak eerder zijn “droefenis” uit over haar aanstelling. Het bewees in zijn ogen dat de Church of England “het gezag om de kerk te leiden heeft opgegeven”. Toch krijgt ze ook steun uit de Afrikaanse bisdommen. Toen het nieuws van haar benoeming bekend werd, reageerde de aartsbisschop van Kaapstad verheugd. Hij noemde het een “opwindende ontwikkeling” voor de kerk. Aan Mullally nu de immense taak om de diep verdeelde anglicaanse gemeenschap bij elkaar te houden.

Aan het begin van de oorlog zat er nog een Nederlands ambassadeteam in Teheran. Terwijl de bombardementen begonnen en in intensiteit toenamen, stonden diplomaten daar voor een fundamentele vraag: hoelang kun je blijven functioneren in een stad onder vuur, en wanneer komt het moment dat je moet vertrekken? Die afweging speelde dagenlang, terwijl de situatie in hoog tempo verslechterde. Het besluit viel uiteindelijk na tien dagen van aanhoudende aanvallen op de Iraanse hoofdstad. De oorlog had de stad veranderd in een plek waar niets meer vanzelfsprekend was. Voor het Nederlandse ambassadeteam werd de conclusie onontkoombaar: blijven was risicovoller geworden dan vertrekken. Wat volgde was geen klassieke evacuatie. Geen vliegtuig, geen snelle uitweg. Het werd een autorit, urenlang, door een land in oorlog. Maar die rit vertelt maar een deel van het verhaal over hoe het ministerie van Buitenlandse Zaken Nederlandse ambassades veilig probeert te houden in oorlogstijd. Een besluit dat niet plotseling valt Yaron Oppenheimer, waarnemend directeur Veiligheid, Crisiscoördinatie en Integriteit bij Buitenlandse Zaken, was vanuit zijn functie verantwoordelijk voor de operatie om de ambassade te verplaatsen. Voor hem begon het verhaal al ver voordat de eerste bommen vielen. Ambassades werken met veiligheids- en crisisplannen die continu worden aangepast, zegt Oppenheimer in een interview met de NOS. Zodra een conflict escaleert, wordt het contact intensiever, volgen crisisoverleggen elkaar op en schuiven steeds meer onderdelen van het ministerie aan. De kernvraag blijft steeds hetzelfde: wat levert aanwezigheid nog op en wanneer wordt het risico te groot? In Teheran verschoof dat evenwicht geleidelijk. De aanvallen namen toe, Iraanse contacten waren steeds slechter bereikbaar, en de kans op verdere ontwrichting van het land groeide met de dag. “Op een gegeven moment kom je tot de conclusie: dit is niet meer verantwoord”, zegt Oppenheimer vanuit het ministerie in Den Haag. Die conclusie komt niet uit het niets. Het is het resultaat van dagen, soms weken, van inschattingen en eindigt uiteindelijk met een politiek besluit. De stad uit, waar de bommen vallen Toen het besluit eenmaal was genomen, begon de operatie direct. In Den Haag werd een crisisteam ingericht dat de verplaatsing in realtime volgde. Tegelijk bereidde het team in Teheran zich voor op vertrek, volgens bestaande draaiboeken, aangepast aan de werkelijkheid van dat moment. De eerste kilometers waren het spannendst. “Het moment dat je de stad uit moet die wordt gebombardeerd, dat is het meest risicovol”, zegt Oppenheimer. Daarna volgde een lange rit richting de grens met Azerbeidzjan. Normaal zo’n zeven uur. Dit keer veel langer. In de bergen sloeg het weer om. Een verkeersongeluk op een besneeuwde bergweg vertraagde de colonne SUV’s, wat betekende dat het team langer blootgesteld zou worden aan risico’s. Het Azerbeidzjaanse staatsnieuwsagentschap Azertac maakte deze foto’s aan de grens met Iran: De evacuatie onderstreept een ongemakkelijke realiteit: vertrekken is niet per se veiliger dan blijven. Er waren risico’s die niet te controleren zijn. Een aanval die verkeerd valt. Een checkpoint waar de situatie escaleert. Een ongeluk op een besneeuwde bergweg. “Er had van alles mis kunnen gaan”, zegt Oppenheimer. De keuze om te vertrekken was dus geen keuze voor veiligheid, maar voor het minste risico. Na uren rijden bereikte het team de grens bij Astara. Daar liep het plan vast. De grens bleek gesloten. Volgens alle informatie had die open moeten zijn, maar in crisissituaties wijkt de werkelijkheid vaak af van het draaiboek. De groep moest uitwijken naar een hotel en de nacht afwachten. Een extra etappe en een extra risico. De volgende ochtend mocht de groep alsnog door. Aan de andere kant stonden collega’s klaar om hen op te vangen. Pas toen kon er in Den Haag opgelucht ademgehaald worden. “We gaven elkaar hier wel een paar highfives”, zegt Oppenheimer. Wat achterblijft en waarom In Teheran bleef een lege ambassade achter. Voor vertrek werd de Nederlandse vlag gestreken en werden gevoelige materialen vernietigd of onbruikbaar gemaakt. Dat gebeurde volgens vaste procedures, waarover het ministerie weinig details deelt. Belangrijker is wat niet werd achtergelaten: de diplomatieke relatie met Iran. De ambassade is niet gesloten, maar tijdelijk verplaatst. Dat onderscheid is cruciaal want Nederland wil, zodra het kan, weer terug naar Teheran. Want juist in landen als Iran is aanwezigheid strategisch belangrijk, vanuit politiek en veiligheidsoogpunt. Ambassades fungeren als ogen en oren, zeker in regio’s waar ontwikkelingen direct impact hebben op energie, scheepvaart en geopolitiek. Niet alleen Teheran Nederlandse ambassades in een reeks van landen in het Midden-Oosten staan onder druk, van Beiroet tot Bagdad, van Tel Aviv tot de Golfstaten. Het gaat om twaalf posten die direct geraakt worden door de oorlog rond Iran. Dat betekent dat veiligheidsmaatregelen worden aangescherpt. In sommige landen werken ambassades met minimale bezetting, elders worden alternatieve locaties gebruikt of diensten afgeschaald. Voor de crisisteams in Den Haag betekent het iets fundamentelers: meerdere crises tegelijk, in één regio. Het systeem is daarop ingericht maar het vraagt het uiterste van de teams. Na Kabul en Khartoem is dit opnieuw een voorbeeld van hoe diplomatie steeds minder statisch wordt. Ambassades zijn onmisbaar als ankerpunten in de relaties tussen landen maar soms moeten ze zich tijdelijk verplaatsen om later weer terug te keren. Dat vraagt om een andere manier van werken: flexibeler, sneller, maar ook met grotere kwetsbaarheid.

Goedemorgen! Gaat het kabinet wat doen aan de hoge prijzen aan de pomp? In de Tweede Kamer wordt gedebatteerd over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. En in de kathedraal van Canterbury wordt de eerste vrouwelijke leider van de Church of England geïnstalleerd. Eerst het weer: Vandaag is het guur met een vrij krachtige tot harde wind. Er trekken talrijke buien over, soms met onweer en hagel. Het wordt 9 graden. De komende dagen blijft het wisselvallig. Vooral donderdag trekken pittige buien over en is het fris. Vanaf vrijdag lopen de temperaturen weer iets op en wordt het wat rustiger. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd: Ondanks fors zetelverlies is de partij van de Deense premier Mette Frederiksen opnieuw als grootste partij uit de bus gekomen bij de parlementsverkiezingen. Het is nog maar de vraag of de 48-jarige sociaaldemocraat kan doorgaan als premier. Met alle stemmen geteld is duidelijk dat Socialdemokratie zo’n twintig procent van de stemmen heeft gekregen. Dat is het slechtste resultaat in ruim een eeuw. De rechts-populistische Deense Volkspartij boekt de grootste zetelwinst. De partij groeit in het parlement van 5 naar 16 zetels. Daarmee zijn de rechts-populisten goed voor bijna een op de tien stemmen bij deze verkiezingen. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: SC Cambuur keert na drie seizoenen terug in de eredivisie. De Friezen hadden gisteravond een zege nodig bij FC Emmen om zich te verzekeren van promotie en wonnen verdiend: 2-4. Met 73 punten uit 33 wedstrijden is Cambuur niet meer te achterhalen door de concurrentie en zeker van ten minste de tweede plaats. Eerder verzekerde ook koploper ADO Den Haag zich al van promotie. Fijne dag!

“Nants’ingonyama bagithi Baba.” Met die iconische zang in het Zulu begint de tekenfilm The Lion King. Ruim 30 jaar nadat Disney de kaskraker uitbracht is er nu een komiek aangeklaagd voor miljoenen dollars vanwege een vertaling van die openingszin. De Zimbabwaanse comedian Learnmore Mwanyenyeka vertaalde onlangs in een populaire podcast over Afrika de zin: “Kijk, daar is een leeuw. Oh mijn god.” Dat zorgde voor hilariteit bij de makers van de podcast die dachten dat het iets diepzinnigs en plechtigs betekende. Het fragment uit de podcast dat viraal is gegaan: Maar de Zuid-Afrikaanse componist Lebohang Morake kan er niet om lachen en zegt dat de tekst van het lied bewust verkeerd is vertaald. Volgens hem heeft het een culturele en symbolische betekenis en betekent de zin: “Eer aan de koning, we buigen allemaal voor de koning.” De advocaten van Morake erkennen dat “ingonyama” letterlijk “leeuw” kan betekenen, maar wordt het in het lied gebruikt als een symbool voor een koning. Ze zeggen dat Mwanyenyeka dit bewust verkeerd heeft uitgelegd. Morake heeft de komiek daarom aangeklaagd voor het beschadigen van zijn reputatie, meldt het Amerikaanse persbureau AP. De componist zegt dat Mwanyenyeka de vertaling als feit presenteert en niet als grap. Daardoor zou hij zich niet kunnen beroepen op vrijheid van meningsuiting zoals bij satire, aldus de aanklacht. Ook vreest de componist dat zijn geloofwaardigheid en de lucratieve samenwerking met Disney wordt geschaad. Morake eist daarom meer dan 20 miljoen dollar schadevergoeding, plus nog eens 7 miljoen dollar extra als straf. In een reactie zegt de komiek dat hij het allemaal wel degelijk als grap bedoelt en dat hij fan is van Morake en het lied.